Als je meerdere machines samenvoegt tot één installatie, is de verantwoordelijkheid voor de CE-markering niet automatisch verdeeld over alle leveranciers. De partij die de eindinstallatie in gebruik neemt of op de markt brengt, draagt in de meeste gevallen de volledige verantwoordelijkheid als samensteller. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk leidt dit regelmatig tot discussies, onduidelijkheid en soms zelfs aansprakelijkheidsproblemen. In dit artikel leggen we uit hoe de machineverordening dit regelt, waar het vaak misgaat, en wat je kunt doen om je installatie aantoonbaar compliant te maken.
De machineverordening bepaalt wie de rol van samensteller draagt
Wanneer je meerdere machines of componenten samenvoegt tot een functioneel geheel, spreek je van een samengestelde machine of een samenstel van machines. De Europese machineverordening (EU) 2023/1230, die de vorige Machinerichtlijn 2006/42/EG vervangt, maakt duidelijk dat zo’n samenstel als één geheel beoordeeld moet worden. Dat betekent: één CE-markering, één technisch dossier en één verantwoordelijke partij.
Die verantwoordelijke partij is de samensteller. Dit is degene die de afzonderlijke machines combineert en het totaal in gebruik stelt of op de markt brengt. Dat kan de eindgebruiker zijn, de systeemintegrator of de projectverantwoordelijke. De individuele machineleveranciers behouden hun eigen CE-markering voor hun afzonderlijke machines, maar die vervangt de conformiteitsbeoordeling van het samenstel niet. Als samensteller ben je verantwoordelijk voor de risico’s die ontstaan door de combinatie van machines, niet alleen voor de afzonderlijke onderdelen.
Wanneer meerdere partijen betrokken zijn: wie tekent voor wat
In de praktijk zijn er bij machine-assemblageprojecten zelden maar twee partijen. Je hebt leveranciers, installateurs, engineeringbureaus, projectleiders en eindgebruikers die allemaal een rol spelen. De vraag is dan: wie is waarvoor verantwoordelijk?
De basisregel is helder: elke leverancier is verantwoordelijk voor zijn eigen machine of component, inclusief de bijbehorende CE-markering en technische documentatie. De samensteller is verantwoordelijk voor het totaal. Maar zodra een systeemintegrator of engineeringpartij de aansturing van het project overneemt, verschuift de verantwoordelijkheid mee. Degene die het samenstel als geheel ontwerpt, coördineert en in gebruik stelt, neemt de rol van samensteller aan. Dat is een juridisch en technisch relevante positie die niet zomaar aan een ander overgedragen kan worden zonder duidelijke contractuele afspraken.
Belangrijk detail: als de eindgebruiker zelf machines koopt, laat installeren en in gebruik neemt, is diezelfde eindgebruiker de samensteller. Veel bedrijven realiseren zich dit niet tijdig, met alle gevolgen van dien.
Veelgemaakte fouten bij CE-conformiteit van samengestelde installaties
Er zijn een aantal terugkerende fouten die bedrijven maken bij het samenbouwen van machines. De meest voorkomende: ervan uitgaan dat de CE-markeringen van de afzonderlijke machines automatisch voldoende zijn voor het totale samenstel. Dat is niet zo. Het samenstel als geheel moet opnieuw worden beoordeeld op risico’s die voortkomen uit de interactie tussen machines.
Andere veelgemaakte fouten:
- Onvolledige technische documentatie: het technisch dossier van het samenstel ontbreekt of is niet actueel na wijzigingen aan de installatie.
- Geen risicoanalyse voor het geheel: leveranciers leveren hun eigen risicoanalyse aan, maar een gecombineerde beoordeling van het samenstel ontbreekt.
- Onduidelijke grensinterfaces: de grens tussen twee machines is technisch niet goed gedefinieerd, waardoor veiligheidsrisico’s ontstaan die niemand heeft beoordeeld.
- Verouderde documentatie na aanpassingen: na een modificatie aan de installatie wordt het CE-dossier niet bijgewerkt, terwijl dit verplicht is.
- Verkeerde aanname van verantwoordelijkheid: meerdere partijen denken dat een ander de samensteller is, terwijl dit nooit expliciet is vastgelegd.
Deze fouten zijn vermijdbaar, maar ze vragen om bewuste aandacht vanaf het begin van een project, niet pas bij de oplevering.
Hoe contractuele afspraken de aansprakelijkheid verdelen
De machineverordening legt de wettelijke verantwoordelijkheid vast, maar contracten bepalen hoe die verantwoordelijkheid in de praktijk wordt verdeeld tussen partijen. Een goed contract maakt het verschil tussen een soepele oplevering en een juridisch geschil achteraf.
In een contract kun je vastleggen wie de rol van samensteller op zich neemt, wie verantwoordelijk is voor welke onderdelen van het technisch dossier, en wie de eindverantwoordelijkheid draagt voor de risicoanalyse van het geheel. Dit is met name relevant bij projecten waarbij een systeemintegrator of engineeringpartij namens de eindgebruiker optreedt. Zonder expliciete afspraken kan de eindgebruiker onbedoeld de volledige samenstelverantwoordelijkheid dragen, ook als een externe partij het project heeft geleid.
Zorg er ook voor dat contracten afspraken bevatten over wat er gebeurt bij wijzigingen aan de installatie. Elke significante aanpassing kan de CE-conformiteit van het samenstel beïnvloeden, en dan moet duidelijk zijn wie daarvoor verantwoordelijk is en wie de documentatie bijwerkt.
Praktische stappen richting een compliant totaalinstallatie
Een compliant samengestelde installatie bouwen vraagt om structuur van het begin tot het einde van een project. Dit zijn de stappen die het verschil maken:
- Bepaal vroeg wie de samensteller is. Leg dit vast in het contract voordat het project start. Vermijd onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
- Maak een risicoanalyse voor het samenstel als geheel. Gebruik de individuele documentatie van leveranciers als input, maar beoordeel ook de risico’s die ontstaan door de combinatie en interactie van machines.
- Stel een gecombineerd technisch dossier samen. Dit dossier bevat de risicoanalyse, de gebruikte normen, de technische tekeningen en de conformiteitsverklaringen van alle onderdelen.
- Definieer grensinterfaces. Beschrijf technisch en documenteer welke machine waar ophoudt en waar de volgende begint. Dit voorkomt blinde vlekken in de veiligheidsbeoordeling.
- Houd documentatie actueel na wijzigingen. Elke aanpassing aan de installatie vraagt om een herbeoordeling van de CE-conformiteit en een update van het technisch dossier.
- Werk samen met partijen die zowel technisch als regelgevend thuis zijn. CE-conformiteit bij samengestelde installaties vraagt om kennis van de machineverordening én van de technische realiteit op de werkvloer.
Bij Alpha Pro geloven we dat een goed project staat of valt met de juiste mensen op de juiste plek. Daarom werken we met het linking pin-principe: één aanspreekpunt dat samen met jou zorgt dat ieder project met de juiste mensen en naar wens wordt uitgevoerd. Of het nu gaat om compliancevraagstukken, risicoanalyses of technische documentatie, we kijken naar het geheel en denken met je mee over de aanpak. Bekijk onze technische diensten of neem direct contact op als je wilt weten hoe we dat aanpakken. We denken graag met je mee.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als niemand expliciet de rol van samensteller heeft aangenomen bij oplevering?
Als de rol van samensteller niet contractueel is vastgelegd, wijst de machineverordening de verantwoordelijkheid toe aan de partij die het samenstel feitelijk in gebruik heeft gesteld of op de markt heeft gebracht. In de meeste gevallen is dat de eindgebruiker, ook als die ervan uitging dat een leverancier of systeemintegrator die rol had. Dit kan leiden tot onverwachte aansprakelijkheid bij een incident of markttoezichtcontrole. Voorkom dit door de rol van samensteller altijd schriftelijk vast te leggen vóór de start van het project.
Moet ik een volledig nieuwe CE-procedure doorlopen als ik slechts een kleine aanpassing doe aan een bestaande installatie?
Dat hangt af van de aard en omvang van de aanpassing. Een significante wijziging die de veiligheid of het functioneren van het samenstel beïnvloedt, verplicht je tot een herbeoordeling van de CE-conformiteit en een update van het technisch dossier. Kleine, aantoonbaar risiconeutrale aanpassingen hoeven niet altijd een volledige herhaling van de procedure te doorlopen, maar moeten wel worden gedocumenteerd. Raadpleeg bij twijfel altijd een specialist, want de grens tussen ‘klein’ en ‘significant’ is in de praktijk niet altijd scherp.
Hoe ga ik om met een leverancier die geen volledige technische documentatie aanlevert voor zijn machine?
Als samensteller ben je afhankelijk van de documentatie van je leveranciers voor het opbouwen van het technisch dossier van het samenstel. Ontbreekt die documentatie, dan is het jouw verantwoordelijkheid om dit te signaleren en op te lossen vóór de oplevering. Leg in het inkoopcontract vast welke documenten een leverancier verplicht moet aanleveren, inclusief de risicoanalyse, conformiteitsverklaring en gebruiksaanwijzing. Zo houd je grip op de volledigheid van je dossier en voorkom je vertraging of non-conformiteit bij de eindoplevering.
Wat is het verschil tussen een 'samengestelde machine' en een 'samenstel van machines', en maakt dat verschil voor de CE-verplichting?
Een samengestelde machine is een combinatie van machines die samen zijn ontworpen en geïntegreerd als één functioneel geheel, terwijl een samenstel van machines bestaat uit afzonderlijke, zelfstandig functionerende machines die gecombineerd worden voor een gemeenschappelijk doel. In beide gevallen geldt dat het totaal als één geheel beoordeeld moet worden onder de machineverordening, met één CE-markering en één verantwoordelijke samensteller. Het onderscheid kan echter invloed hebben op de specifieke eisen aan het technisch dossier en de toepasselijke normen, dus het is belangrijk om dit vroeg in het project te bepalen.
Kan een systeemintegrator de samenstelverantwoordelijkheid volledig overnemen van de eindgebruiker?
Ja, dat is mogelijk, maar alleen als dit contractueel expliciet en ondubbelzinnig is vastgelegd. De systeemintegrator neemt dan de juridische en technische verantwoordelijkheid op zich voor de CE-conformiteit van het totale samenstel, inclusief het technisch dossier en de risicoanalyse. Zorg er wel voor dat de systeemintegrator ook daadwerkelijk de technische kennis en capaciteit heeft om die verantwoordelijkheid te dragen. Een contractuele overdracht zonder inhoudelijke invulling biedt bij een incident of handhavingscontrole onvoldoende bescherming.
Welke normen zijn van toepassing bij het beoordelen van een samengestelde installatie?
De toepasselijke normen hangen af van het type machines en de sector waarin de installatie wordt ingezet. Als startpunt gelden de geharmoniseerde normen onder de machineverordening (EU) 2023/1230, zoals de EN ISO 12100 voor risicoanalyse en -beoordeling. Daarnaast kunnen productspecifieke C-normen van toepassing zijn op de afzonderlijke machines in het samenstel. Als samensteller breng je in kaart welke normen relevant zijn voor het geheel, inclusief de interacties tussen machines, en documenteer je dit in het technisch dossier.
Wanneer is het inschakelen van een externe CE-specialist aan te raden bij samengestelde installaties?
Een externe specialist is zeker aan te raden bij complexe installaties met meerdere leveranciers, bij projecten waarbij de verantwoordelijkheidsverdeling onduidelijk is, of wanneer je organisatie intern onvoldoende kennis heeft van de machineverordening. Ook bij significante wijzigingen aan een bestaande installatie of bij installaties in risicovolle omgevingen is externe expertise verstandig. Een specialist helpt je niet alleen met de documentatie, maar ook met het vroegtijdig signaleren van risico’s die anders pas bij oplevering of een incident aan het licht komen.
Gerelateerde artikelen
- Hoe ontwerp je technische installaties voor een bedrijfsgebouw?
- Hoe selecteer je een pomp voor een utiliteitsinstallatie?
- Welke onderhouds-KPI's geven echt inzicht in de prestaties van je fabriek?
- Hoe verminder je ongeplande stilstand met beter onderhoudsbeheer?
- Hoe bepaal je wie verantwoordelijk is voor voedselveiligheidsbeslissingen tijdens een productiewijziging?
- Wat is het verschil tussen de machinerichtlijn en de arbeidsmiddelenrichtlijn?
- Wat is een veiligheidsmanagementsysteem en heb ik dat nodig?
- Hoe voorkom je ongelukken met gevaarlijke stoffen op de werkvloer?
- Wat verandert er met de Omgevingswet voor industriële MKB-bedrijven?
- Hoe vraag je een omgevingsvergunning aan voor een industriële activiteit?